Boeddhisme

Een Boeddha is iemand die het boeddhaschap bereikt heeft. Dit houdt in dat hij complete en volledige verlichting op eigen kracht behaald heeft, zonder een leraar die hem advies geeft en de weg wijst. In de Mahayana traditie kan 'Boeddha' ook verwijzen naar een discipel van een Boeddha.

De naam Boeddha is als een titel. Iedereen die het Boeddhaschap bereikt, verdient hierdoor de benaming Boeddha. Met de naam Boeddha wordt vaak de stichter van het boeddhisme aangeduid: Gautama Boeddha. Het woord Boeddha in de taal Pali omvat de begrippen 'de ontwaakte', 'de verlichte' en 'degene met superieure kennis'.

Iedereen, man en vrouw, heeft de potentie om Boeddha te worden en het Boeddhaschap in zichzelf te realiseren. Zie in dit verband ook Zelfrealisatie. Het Boeddhaschap is echter niet iets wat snel en makkelijk te behalen is; het vergt een grote dedicatie, gedurende vele achtereenvolgende levens... ...toch kan Dit alleen NU plaatsvinden zodra inzicht is verkregen in het Dualisme en de drie Een zijn geworden zoals het was, is en altijd zal zijn.

Typen Boeddha's

Er kunnen verschillende soorten Boeddha's onderscheiden worden:

1. De Samma-Samboeddha (pali; 'de correct en compleet verlichte'). Dit is een Boeddha die besluit de leer aan anderen te onderwijzen. Gautama Boeddha was een Samma-Samboeddha.
2. De Pacceka Boeddha (pali; 'de eenzame verlichte'). Een Pacceka Boeddha heeft op eigen kracht het boeddhaschap behaald, maar besluit het niet te onderwijzen aan anderen. Er ontstaat dan dus geen Sangha.
3. De Srāvaka Boeddha (sanskriet) bestaat alleen in de Mahayana traditie en verwijst naar een 'Volgeling Boeddha', welke soms ook 'Arahatta-Boeddha' genoemd wordt. Hij behaalt het boeddhaschap als volgeling van een Samma-Samboeddha. De Sravaka Boeddha komt overeen met de Arahant van de Theravada traditie.

De Traditie van de Boeddhas

Boeddhisten geloven dat wanneer de leer van het boeddhisme verloren is in de wereld, er na een zeer lange periode weer een nieuwe persoon het Boeddhaschap zal bereiken. De volgende Boeddha heet Maitreyya Boeddha. De Theravada en Mahayana tradities in het boeddhisme erkennen ook vorige Boeddha's. De Mahayana-traditie kent hiernaast nog andere Boeddha's die ook in het heden aanwezig zijn.

In de Theravada traditie is Gautama Boeddha de achtentwintigste Boeddha. Het kan echter zijn dat er nog meer Boeddha's vóór deze 28 waren. Verlichte discipelen van de Boeddha worden geen Boeddha's genoemd maar Arahants (nobel verlicht persoon). De Pacceka Boeddha's zijn niet in de lijst met 28 Boeddha's opgenomen.

In het Mahayana boeddhisme bestaat de lijst van 28 Boeddhas ook. Echter, in het Mahayana is de betekenis van wat het Boeddhaschap inhoudt in de loop van de eeuwen veranderd en wijder geworden. Het woord Boeddha kan aldus verwijzen naar alle wezens die verlicht zijn. Ook discipelen van de Boeddha kunnen dus Boeddha genoemd worden (de Sravaka Boeddha). In het Mahayana-boeddhisme zijn er ontelbare Boeddha's, die geen menselijk lichaam bezitten maar ook geen god zijn. Deze Boeddha's belichamen bepaalde nobele kwaliteiten, zoals compassie en wijsheid. Volgens het Mahayana boeddhisme kan een boeddha zich als mannelijk, vrouwelijk en als mannelijk-vrouwelijk manifesteren.

In het Pali Canon wordt de volgende standaardbeschrijving van de Dhamma vaak gebruikt:

De Dhamma is goed beschreven door de Gezegende (de Boeddha):
Waarneembaar in het hier en nu,
Tijdloos,
Aanmoedigend tot onderzoek,
Voorwaarts leidend,
Door de wijzen zelf te ervaren.

Omschrijving door Assaji

De monnik Assaji legde de Dhamma op de volgende manier uit aan Sariputta, die daarop verlichting bereikte:

Van alle dingen die door een oorzaak ontstaan,
De Tathagata (Boeddha) heeft de oorzaak ervan uiteengezet;
En hoe ze tot hun einde komen, dat vertelt hij ook,
Dit is de leer van de Grote Hermiet.


Omschrijving gegeven aan de eerste 60 Arahants

De volgende instructie werd door de Boeddha gegeven aan de eerste 60 Arahants, als indicatie over hoe zij de leer aan anderen dienden te onderwijzen:

Het vermijden van al het foute gedrag,
Het ondernemen van het goede,
En het ontwikkelen van je eigen geest;
Dit is de leer van de Boeddhas.

Plaats van de Dhamma in het boeddhisme

De Dhamma is onderdeel van het Drie-voudig Juweel van het boeddhisme, waar boeddhisten toevlucht in nemen. De Dhamma neemt in het boeddhisme dus een zeer belangrijke en voorname plaats in.

Gautama Boeddha zelf zei dat iemand die het fysieke lichaam van de Boeddha ziet, niet de echte Boeddha ziet. Maar iemand die de Dhamma ziet, ziet ook de Boeddha, ook al bevindt die persoon zich op grote afstand van de Boeddha. Iemand die de Dhamma ziet ervaart immers hetzelfde als wat de Boeddha ervaren heeft toen hij een Boeddha werd.

Inhoud

Er zijn verschillende manieren om de Dhamma te presenteren. Ajahn Buddhadasa's standaard uitleg is breed en houdt rekening met de oorsprong van het woord Dhamma als een universeel principe, zonder dat het erg specifiek op dat principe ingaat; het verwijst naar de onderliggende fundamenten van het boeddhisme, en stelt dat de Dhamma verwijst naar de volgende vier elementen:

1. De Natuur
2. De Natuurwet (of norm)
3. Het handelen in overeenkomstemming met deze natuurwet.
4. De goede gevolgen die uit dit handelen voortkomen.

Andere manieren van presentatie van de Dhamma zijn vaak meer specifiek, en gaan vaak in op concepten als bijvoorbeeld de Vier Nobele Waarheden of de drie karakteristieken. Dhamma verwijst ook naar de leer van de Boeddha zoals die in diverse geschriften (zoals het Pali Canon) beschreven is. Dhamma kan ook verwijzen naar het totaal van de toespraken van de Boeddha.

dhamma met kleine d

Het woord dhamma (met kleine letter) verwijst naar andere betekenissen van het woord dhamma: ding, geestesobject of fenomeen.

Dhamma en Dharma

Dhamma in Pali is verwant aan het woord Dharma in Sanskriet. Dhamma wordt gebruikt in het Theravada boeddhisme en in de Pali literatuur, terwijl Dharma gebruikt wordt in het Mahayana en het Vajrayana boeddhisme en in het hindoeïsme en de sanskriet literatuur.

Sangha (pali en sanskriet) is een belangrijk begrip in het boeddhisme. Het verwijst naar dat deel van de gemeenschap van boeddhisten die heiligheid bezit of het representeert. In een meer dagelijks gebruik van het woord verwijst het naar de monastische orde van bhikkhus en bhikkhunis.

De Sangha is één van de 'Drie Juwelen' (Tiratana) in het boeddhisme, waar elke boeddhist toevlucht in neemt. Het heeft een centrale rol in alle boeddhistische religies en stromingen.

In de meest ware betekenis van het woord verwijst het naar alle wezens die een bepaalde graad van verlichting behaald hebben. In het Theravada bestaat de Sangha uit de vier soorten verlichte personen: de Sotapanna, Sakadagami, Anagami en Arahant. In het Mahayana behoren ook de Bodhisattvas tot de Sangha. Leken kunnen ook lid zijn van deze 'echte' Sangha. Monniken die (nog) geen graad van verlichting bereikt hebben, vallen buiten deze meest essentiële betekenis van het woord Sangha.

In een meer dagelijks gebruik van het woord Sangha verwijst het naar de Bhikkhu-Sangha ofwel de Orde van Boeddhistische Monniken. De Bhikkhuni-Sangha is de Orde van Boeddhistische Nonnen. Als het woord op deze manier gebruikt wordt horen de leken, ook al zijn ze verlicht, niet tot de Sangha. Ze zijn immers geen monnik of non en hoeven zich dus ook niet aan die regels en conventies te houden waar monniken en nonnen zich wel aan dienen te houden. De Sangha van boeddhistische monniken en nonnen bestaat al meer dan 2500 jaar en is waarschijnlijk de oudste instelling ter wereld.

Tegenwoordig wordt in de westerse landen het woord Sangha vaak gebruikt om losjes te verwijzen naar een groep boeddhistische leken die regelmatig met elkaar contact onderhoudt, te vergelijken met het woord 'parochie'.

Karma (Sanskriet कर्म van de wortel kṛ, "doen", actie, effect, bestemming) (Pāli: Kamma) is een begrip uit het hindoeïsme en het boeddhisme, dat het idee inhoudt dat alles wat we doen, denken en zeggen weer bij ons terug komt. Karma omhelst de volledige cyclus van oorzaak en gevolg.

Karma is de som van alle individuele impulsen, gedachten, woorden, handelingen in heden verleden en toekomst. Het effect daarvan creëert de ervaringen (van heden, verleden en toekomst) en maakt ieder individu verantwoordelijk voor het eigen leven, vreugde en pijn, voor zichzelf en voor anderen.

In de religies die van reïncarnatie uitgaan breidt karma zich uit door het huidige en de vele vroegere en latere levens.

Karma wordt gezien als een natuurwet. Het is de wet van "actie en reactie". Er is dus niet een God die meteen straft, maar in de natuur is een inherent evenwichtsmechanisme aan het werk. De natuur zoekt in alles het evenwicht vanzelf. Een gunstige handeling heeft van nature gunstige gevolgen voor de ontwikkeling, en slechte (amorele) acties hebben slechte of onplezierige gevolgen.

Het resultaat van het karma dat nú gemaakt wordt, kan in dít leven óf, met enig uitstel, in een volgende leven ontstaan. Dingen die we nu meemaken kunnen dan ook een resultaat zijn van een actie die we in het huidige leven of in een vorig leven uitgevoerd hebben. Het resultaat van een actie wordt vipāka (pāli) genoemd.

Het begrip karma werd in het westen geintroduceerd door de theosofie. Als afsplitsing daarvan heeft ook de antroposofie het begrip karma geïncorporeerd. In deze leer gaat het om de lessen die de ziel in het menselijke leven heeft te leren. Door de introductie van Yoga en meditatietechnieken is het begrip verder in het westen doorgedrongen. Deze technieken worden tevens aanbevolen om het effect van karma te neutraliseren of om "karma op te lossen".

In het Nederlands komt dit tot uitdrukking in spreekwoorden als:

* Wie goed doet, goed ontmoet.
* Boontje komt om zijn loontje.
* Wat je zaait zul je oogsten.